1. apríl alla daga

Í dag fögnum við 1. apríl á Bókasafni Kópavogs, ekki með hefðbundnu gabbi heldur með því að minna á þá góðu venju sem dagurinn kennir okkur. Að staldra við, spyrja gagnrýninna spurninga og kanna uppruna upplýsinga. Þótt 1. apríl sé dagur saklauss gríns er hann líka áminning um mikilvægi þess að taka öllu sem við heyrum, lesum og sjáum með fyrirvara. Í anda hins forna orðatiltækis, sem oft er eignað Sókrates, ættum við alltaf að spyrja okkur hvort efnið sem við ætlum að miðla sé satt, velviljað og nauðsynlegt.

 

Í heimi þar sem upplýsingar berast okkur hraðar en áður er nauðsynlegt að temja sér þessa hæfni alla daga. Bókasöfn gegna þar mikilvægu hlutverki því tilgangur þeirra er að standa vörð um réttar og traustar upplýsingar. Það er hins vegar orðið flóknara verkefni nú á tímum upplýsingaóreiðu. Þess vegna settum við af stað átakið Bókasafnið gegn upplýsingaóreiðu með stuðningi frá Bókasafnasjóði til að efla upplýsingalæsi í samfélaginu.

 

Erindaröðin hófst á Kökuboði sem vakti mikla athygli. Þar fjallaði Skúli Geirdal frá fjölmiðlanefnd um vefkökur, hvaða upplýsingar þær safna og hvers vegna skiptir máli að vita hvað við erum að samþykkja. Erum við tilbúin að gefa hverjum sem er aðgang að myndavélinni í símanum okkar eða staðsetningaforritinu okkar? Í lokin var boðið upp á girnilegar kökur, því eins og Skúli sagði ,,einu kökurnar sem maður ætti að samþykkja umhugsunarlaust eru þær sem maður getur borðað.“

 

Í kjölfarið buðum við upp á fjölbreytta fræðslu um áhrif tækninnar á skilning okkar og sýn á heiminn. Tryggvi Freyr Elínarson útskýrði hvernig algóritmar velja fyrir okkur það efni sem þeir telja að við viljum sjá og af hverju við sjáum oftar það sem staðfestir skoðanir okkar. Algóritminn vinnur út frá því sem við stoppum við og veljum að horfa á. Hann ýkir efnið smám saman til að halda athygli okkar og eykur þannig hættuna á að við lendum í skautuðu og þröngu upplýsingaflæði.

Tryggvi nefndi dæmi þar sem tveir einstaklingar „gúggluðu“ Egyptaland á sama tíma á og óeirðir ríktu þar í landi. Sá sem hafði áhuga á fréttum fékk fréttir af hættuástandi og óeirðum en hinn sem hafði áhuga á næturlífi fékk aðeins upplýsingar upp klúbba og hótel. Þannig verða til tveir ólíkir veruleikar í hugum fólks. Samræður verða erfiðari þegar fólk hefur ekki aðgang að sama upplýsingagrunni. Lausnin felst í því að hittast augliti til auglitis og spyrja ,,hvernig líður þér“ og ,,hvernig sérð þú heiminn.“ Aðeins þannig skapast grundvöllur fyrir raunverulegar samræður.

 

Gyða Bjarkardóttir, heiðarlegi hakkarinn, kenndi gestum að koma auga á fölsuð myndbönd og myndir. Patrekur Gunnlaugsson fræddi unglinga og foreldra um tölvuleiki og öryggi í stafrænum heimi. Námskeið um gervigreind fylltist samstundis enda mikil þörf á að skilja samspil manna og gervigreindar og hvenær við eigum að treysta slíkum tólum og hvenær við eigum ekki að nota þau. Anna Laufey frá Stafrænni velferð fjallaði um hvernig símarnir halda okkur föngnum og hvernig við getum endurheimt jafnvægi. Halldóra Mogensen ræddi svo mannvæna tækni og hvernig tæknin mótar samfélög okkar og samskipti. Fram undan er svo erindi um upplýsingaóreiðuna í heild með Elvu Ýr hjá fjölmiðlanefnd.

 

Í vetrarfríinu buðum við foreldrum að fá ráðgjöf um öryggi barna á netinu. Margir foreldrar vissu t.d ekki að sumir vinsælir ,,tölvuleikir“ sem börn spila eru í raun dulbúnir samfélagsmiðlar þar sem börn eiga í samskiptum við ókunnuga.

Í mars tókum við svo á móti öllum kennurum Álfhólsskóla á tveggja tíma námskeið um umferðaröryggi barna á netinu. Þar var farið yfir gervigreind, sannprófun upplýsinga, algóritma og fleira. Í hléinu var auðvitað kökuboð. Markmiðið var að kennarar gætu miðlað fræðslunni áfram til nemenda sinna og þannig mynduðust margföldunaráhrif inn í skólakerfið.

 

1. apríl, ár hvert tökum við upplýsingum með fyrirvara, því við eigum von á gabbi. En hina 364 daga ársins stöndum við einnig frammi fyrir upplýsingum sem eru rangar, villandi eða ófullkomnar án þess að vita af því. Gagnrýn hugsun er grundvallarfærni sem ver lýðræðið, styður opna umræðu og hjálpar okkur að vera sanngjörn og velviljuð manneskja í flóknu umhverfi.

 

Til að byggja réttlátt og gott samfélag, þar sem öll fá að blómstra, þurfum við að forðast skautun, öfgakennda umræðu og fordóma og hlúa að samtölunum sem tengja okkur. Ef við tökum 1. apríl gleraugun með okkur inn í alla daga ársins munum við vera fær um að nálgast heiminn af yfirvegun og sanngirni, að þekkja muninn á staðreyndum og blekkingum og verða ábyrgir þátttakendur í stafrænu samfélagi.